استاد کوهپایه

این پژوهش به بررسی تطبیقی نسبت فلسفه یونان باستان و آموزه‌های قرآنی در حکمت اسلامی می‌پردازد. در این تحلیل، ادعای تناقض میان فلسفه و دین، تفاوت علم کلام و فلسفه برهانی، تعریف انسان و سعادت در اندیشه ارسطو و قرآن و مسئله صفات الهی بررسی می‌شود. همچنین نوآوری‌های فلسفی ملاصدرا در نظریه حرکت جوهری، اصالت وجود و رابطه نفس و بدن، در کنار روش هرمنوتیکی علامه طباطبایی و تفسیر قرآن به قرآن مورد واکاوی قرار می‌گیرد. هدف این پژوهش، بررسی هویت، استقلال و ظرفیت‌های عقلانی فلسفه اسلامی در مواجهه با میراث فلسفی یونان و آموزه‌های وحیانی است.

این مقاله به نقد و بررسی دیدگاه ناسازگاری دین و فلسفه می‌پردازد و با تأکید بر ضرورت ایضاح مفهومی، معنای فلسفه، دین و مفهوم «فلسفه اسلامی» را واکاوی می‌کند. این بحث با بررسی تفاوت میان متن مقدس و فهم بشری از دین، استقلال استدلال‌های عقلانی و جایگاه برهان در اندیشه فیلسوفانی چون علامه طباطبایی و ملاصدرا، ادعای تعارض ذاتی فلسفه و دین را به چالش می‌کشد. هدف این گفتار، بررسی امکان همزیستی عقل و ایمان و دستیابی به فهمی دقیق‌تر از رابطه فلسفه، دین و حقیقت است.

در این درس‌گفتار، استاد کوهپایه با بررسی بیت مشهور «ندیدم خوشتر از شعر تو حافظ / به قرآن که اندر سینه داری»، به نقد خوانشی می‌پردازد که آن را نشانه برتری‌جویی حافظ در برابر قرآن کریم می‌داند. این تحلیل با تکیه بر قواعد هرمنوتیک، بررسی معنای حرف اضافه «به» و توجه به تضمین‌ها، اقتباس‌ها و تلمیحات قرآنی در دیوان حافظ، نسبت میان اندیشه این شاعر و وحی الهی را واکاوی می‌کند و به این پرسش می‌پردازد که آیا شعر حافظ در تقابل با قرآن قرار دارد یا بازتابی از تجلی معارف آن است.

در مجموعه «نقشه راه سلوک در مثنوی مولانا»، مراحل تحول درونی انسان و مسیر حرکت از خودشناسی و پالایش نفس تا عشق، معرفت و حقیقت بررسی می‌شود. این مباحث با تکیه بر آموزه‌های مثنوی معنوی و شرح استاد کوهپایه، زمینه‌ای برای شناخت عمیق‌تر اندیشه مولانا و فهم ابعاد عرفانی و عملی سیر و سلوک فراهم می‌کنند.

در این سلسله گفتار، استاد کوهپایه به شرح و بررسی غزل «من غلام قمر» از دیوان شمس مولانا می‌پردازد و مفهوم سکوت و خاموشی را به عنوان یکی از مراحل مهم سلوک عرفانی بررسی می‌کند. در این گفتار، سکوت از کنترل زبان و ساحت اخلاق آغاز می‌شود و در مسیر طریقت به ابزاری برای عبور از موانع و رسیدن به آرامش و معرفت تبدیل می‌شود. در ادامه، تفاوت میان سکوت طریقتی و سکوت حقیقتی و نقش خاموشی در ذهن، ضمیر، احساسات و دل انسان بررسی می‌شود. استاد کوهپایه نشان می‌دهد که سکوت در معنای عمیق عرفانی تنها سخن نگفتن نیست، بلکه می‌تواند راهی برای آرامش باطنی، وحدت و ارتباط عمیق‌تر با معشوق ازلی باشد.

در این درس‌گفتار، استاد مجتبی کوهپایه به بررسی و نقد خوانشی از یکی از ابیات مشهور حافظ می‌پردازد که بر اساس آن، حافظ در شعر خود به قرآن کریم طعنه زده است. محور اصلی این بحث، بررسی معنای حرف اضافه «به» در بیت «ندیدم خوشتر از شعر تو حافظ / به قرآنی که اندر سینه داری» و نقش آن در شکل‌گیری معنای بیت است. استاد کوهپایه با تکیه بر رویکرد هرمنوتیکی، ساختار شعر حافظ و حضور گسترده تضمین‌ها، اقتباس‌ها و تلمیحات قرآنی در دیوان او، نسبت میان شعر حافظ و کلام وحی را بررسی می‌کند. این گفتار تلاش دارد نشان دهد که برای فهم این بیت، باید آن را در پیوند با کلیت اندیشه و زبان حافظ و انس عمیق او با قرآن مورد مطالعه قرار داد.

در این جلسه، استاد کوهپایه به شرح و بررسی غزل ۱۹۴۸ دیوان شمس می‌پردازد و با نگاهی عرفانی، پیوند میان ابیات مولانا و مفاهیم و آیات قرآن کریم را بررسی می‌کند. عنوان «نردبان آسمان و صعود عاشقان» نیز به یکی از مضامین اساسی در خوانش عرفانی آثار مولانا اشاره دارد؛ حرکت انسان از ظاهر به باطن و تلاش برای عبور از مراتب محدود وجود و رسیدن به حقیقت. این مفاهیم در شعر مولانا اغلب با زبان عشق، شور، حرکت و رهایی بیان می‌شوند.

آنچه در پی می‌آید نوشته‌ای از دکترعلی شریعتی‌ درباره‌ی مولوی است که در شب آخر سال ۱۳۵۵ و در ساعت پنج صبح به رشته‌ی تحریر درآمده. شریعتی این مطلب را در پشت کتاب غزلیات شمس تبریزی نوشته است.

این برنامه توسط شهریار شاهین‌دژی ارائه شده است، به‌عنوان بخشی از مجموعهٔ سخنرانی‌های «قله‌های شعر زنانه» که در سایت مؤسسهٔ سروش مولانا منتشر شده. این مجموعه به بررسی و معرفی صداهای برجستهٔ شعر زنانهٔ فارسی می‌پردازد و در این نشست به‌طور خاص به فروغ فرخزاد اختصاص دارد.

این برنامه در چارچوب سلسله‌نشست‌های «نهمین همایش روز نیایش» با محوریت جایگاه نیایش در آثار عارفان کلاسیک فارسی برگزار شده و به بررسی حضور و بازتاب مفهوم نیایش در آثار عطار نیشابوری، از بزرگ‌ترین شاعران و عارفان ادب فارسی، پرداخته است.

کتاب «من پدر یافته‌ام، سوی پدر نروم» نوشتهٔ سید مهدی شجاعی است، اثری داستانی-معنوی که با الهام از داستان حضرت یوسف (ع) و برادرانش نوشته شده. این کتاب در قالب نامه‌ها و روایتی نمادین، به موضوعاتی چون گناه، توبه، بازگشت به خدا و رابطهٔ انسان با پدر آسمانی می‌پردازد.