ورود به هر مناقشه عمیق علمی و فلسفی، پیش از هر چیز نیازمند ایضاح مفهومی و روشن‌سازی معنای واژگان است. ابهام در تعریف مفاهیم می‌تواند موجب مغالطه اشتراک لفظی شود و طرفین یک بحث را به‌جای پرداختن به یک مسئله مشترک، درگیر موضوعاتی متفاوت کند. از همین رو، بررسی نسبت میان فلسفه و دین و امکان شکل‌گیری مفهومی به نام «فلسفه اسلامی»، مستلزم شناخت دقیق معنای این دو واژه و بررسی مبانی و پیش‌فرض‌های آن‌هاست.
مشاهده در یوتویوب آکادمی فرهنگی مولانا
مناقشه حقیقت رابطه فلسفه و دین
در این درس‌گفتار، استاد کوهپایه به نقد و بررسی دیدگاه مطرح‌شده در کانال «آوای فلسفه» درباره ناسازگاری دین و فلسفه می‌پردازد. در این دیدگاه، فلسفه به‌عنوان عرصه‌ای آزاد، پرسشگر و تحول‌پذیر معرفی می‌شود، در حالی که دین بر باورهای مقدس، ثابت و تعبدی استوار دانسته می‌شود؛ بر همین اساس، ترکیب فلسفه و دین متناقض و محدودکننده آزادی اندیشه تلقی می‌شود. اما آیا این تقابل بر تعریفی دقیق و استدلالی معتبر استوار است؟ آیا وجود باورهای دینی الزاماً مانع تفکر فلسفی و پرسشگری عقلانی خواهد بود؟
آیا دین و فلسفه واقعاً متناقض‌اند؟
استاد کوهپایه با بررسی انتقادی این استدلال‌ها، میان متن مقدس دین و فهم و تفسیر بشری از آن تمایز قائل می‌شود. در این تحلیل، دیدگاه فیلسوفانی چون علامه طباطبایی و ملاصدرا مورد توجه قرار می‌گیرد تا روشن شود که مباحث فلسفی آنان بر چه مبانی و استدلال‌هایی استوار بوده است. همچنین این پرسش بررسی می‌شود که آیا فلسفه اسلامی صرفاً تکرار و تقلید از متون دینی است یا می‌تواند بر پایه برهان‌های عقلانی، استدلال منطقی و استقلال روش فلسفی شکل گرفته باشد. مسئله سوگیری‌های فکری و پیش‌فرض‌های ذهنی انسان نیز از دیگر محورهای این نقد است؛ زیرا تأثیر پیش‌داوری و تعصب، منحصر به حوزه دین نیست و در سایر عرصه‌های فکری و فلسفی نیز می‌تواند وجود داشته باشد.
هدف این درس‌گفتار، بررسی عمیق رابطه عقل و دین، ارزیابی ادعای تعارض ذاتی فلسفه و دین و سنجش اعتبار استدلال‌هایی است که مفهوم فلسفه اسلامی را ناممکن یا متناقض می‌دانند. آیا دین و فلسفه دو قلمرو ناسازگارند یا می‌توانند در مسیر جست‌وجوی حقیقت با یکدیگر گفت‌وگو و تعامل داشته باشند؟ این گفتار با رویکردی انتقادی و استدلال‌محور، مخاطب را به بازاندیشی درباره یکی از مهم‌ترین مناقشات تاریخ اندیشه و نسبت میان عقلانیت، ایمان و حقیقت دعوت می‌کند.
آکادمی فرهنگی مولانا
